O potrzebie rozmawiania z dziećmi

Ewa Zielińska

Rozwój umysłowy dziecka w dużym stopniu  zależy od głośnego czytania książeczek,  oglądania obrazków,  mądrych  rozmów, poważnego traktowania dziecięcych pytań i udzielania na nie  stosownych odpowiedzi. Dziecko, które potrafi już porozumiewać się z  dorosłymi domaga się czytania wierszyków, dłuższych opowiadań, bajek,  baśni, inscenizacji, rymowanek i zagadek. Na rynku znajduje się wiele  atrakcyjnych  książeczek   bogato ilustrowanych o znakomitych tekstach  zarówno do czytania jak i oglądania. Najważniejsze będą jednak rozmowy  prowadzone z dzieckiem podczas oglądania obrazków i po przeczytaniu  opowiadania. To  one przyczyniają  się do rozwoju dziecięcego umysłu i  na takie rozmowy trzeba zawsze przeznaczyć trochę czasu. Mądra rozmowa  zaczyna się zwykle od pytań które dziecko kieruje do dorosłego i które  dorosły stawia dziecku. Dobrym pretekstem do rozmów są też polecenia  kierowane do dziecka bo wykonując  je dziecko pyta i prosi o  wyjaśnienia. Z dziecięcymi pytaniami nie ma kłopotu, gdyż dzieci wprost  zasypują nimi dorosłych1. Nieco trudniej może być dorosłemu  ze sformułowaniem polecenia (pytania) i udzieleniem mądrej, prostej  odpowiedzi zrozumiałej  dla dziecka.

O dziecięcych pytaniach zadawanych dorosłym 

O tym jak bardzo  rozbudzone są umysły   starszych przedszkolaków świadczy intensywność dziecięcych pytań. Przy  sprzyjających warunkach dziecko może zadać dorosłemu nawet kilkanaście  tysięcy pytań. Dlatego warto poważnie traktować dziecięce pytania i  odpowiedzi dorosłych.  Dzieci pytają, gdy przeżywają pewną niejasność myślową. Czasami w  pytaniu podają możliwą odpowiedź, swoje wyjaśnienie  niejasności. Odpowiedź dorosłego zazwyczaj kończy cykl myślenia dziecka i dlatego dzieci przyjmują odpowiedź dorosłego bezkrytycznie,  nie  sprawdzając jej przez doświadczenie i obserwację.  Analiza dziecięcych  pytań  dowodzi specyficznego poczucia konieczności. Wyjaśniając coś twierdzą : Tak musi być ...... tak jest..... i nie szukają  innego uzasadnienia.

Żeby zrozumieć ,  o co pyta dziecko , warto  zorientować się w konstrukcji dziecięcych pytań i wyjaśnień. Dzieci  często używają spójników „bo" oraz „ponieważ" dla podkreślenia  następstwa wydarzeń. Ponadto używają „bo" w sytuacjach, w których  dorośli używają „i". Dlatego dziecięce pytania i wyjaśnienia określają związek między   następstwem i przyczyną, innym razem  związek odwrotny. W wypowiedziach dzieci pojawia się też statyczny opis rzeczywistości  poprzez wyliczanie tego, co widzi, co się zdarzyło.

O poważnym traktowaniu dziecięcych pytań

Dzieci w wieku przedszkolnym  doskonale  wiedzą, że poprzez stawianie dorosłym pytań mogą zaspokoić swoja  ciekawość, zdobyć wiedzę. Dlatego oczekują stosownych odpowiedzi i  wyjaśnień. Nie należy dzieci uczyć, w jaki sposób trzeba konstruować pytania lecz akceptować zadawane i udzielać odpowiedzi, które zaspokoją ciekawość dziecka i skłonią je do formułowania następnych dociekliwych  pytań. W domu rodzinnym dzieci zadają więcej pytań niż w przedszkolu.

Przyczyna tkwi w organizacji przedszkola: nauczyciel  jest jeden i nie  może  odpowiedzieć jednocześnie na wszystkie  kierowane do niego pytania bo dzieci jest dużo. Ponadto onieśmielone gromadką rówieśników dzieci  pytają rzadziej. W domu dziecko może swobodnie zadawać  pytania: skupia  wówczas  uwagę  na sobie, formułuje pytanie i dopomina się odpowiedzi.   Jest odważniejsze gdyż włącza się w nurt prowadzonych rozmów .   Niezależnie od tego, gdzie dzieci formułują pytania i czego te pytania  dotyczą, dorośli muszą cierpliwie słuchać i odpowiadać .

O udzielaniu dobrych odpowiedzi na dziecięce pytania

Zadaniem dorosłych jest udzielanie odpowiedzi na pytania stawiane przez dzieci. Powinni oni:

- odpowiadać chętnie i swobodnie na dziecięce pytania.  Nie mogą pouczać dziecka, mówić zniecierpliwionym tonem ale włączyć odpowiedź na pytanie  w miłą,  przyjazną rozmowę w czasie której dziecko będzie miało okazje stawiać następne pytania i przedstawiać swe  wątpliwości;

- udzielając odpowiedzi  uwzględniać możliwości dziecięcego umysłu.  Dzieci formułują krótkie pytania i od dorosłych oczekują krótkich  odpowiedzi. Zbyt obszerne odpowiedzi męczą dziecko, nużą je i  zniechęcają do formułowania dalszych pytań;

- brać pod uwagę to, że udzielana dziecku  odpowiedź jest podstawowa i tymczasowa. Odpowiedź udzielona na pytanie pomaga budować aktualny system wiedzy,  pobudza ciekawość i zachęca do stawiania następnych pytań na które  trzeba odpowiedzieć już bardziej wyczerpująco;

- odpowiadać zgodnie z prawdą , ale na miarę dziecięcych możliwości intelektualnych. Nie wolno okłamywać dziecka i podawać mylnych informacji. Jeżeli dorosły  nie potrafi natychmiast udzielić odpowiedzi, powinien powiedzieć: Nie wiem, ale dowiem się i odpowiem ci. Potem obietnicę należy spełnić.

Dziecko zadające pytania zwykle wie,  jakiej odpowiedzi oczekuje. Dlatego trzeba uważnie słuchać dziecięcych  pytań a potem udzielać mądrych odpowiedzi. Jest to niebywale skuteczny  sposób wspomagania rozwoju intelektualnego dzieci.

Znakomitym pretekstem do zadawania przez dzieci pytań i do prowadzenia  rozmowy z dzieckiem jest  wspólne  oglądanie obrazków. Wówczas można połączyć rozmowę ze wspomaganiem  rozwoju pamięci wzrokowej u dzieci.

O korzyściach wynikających ze wspólnego  z dzieckiem oglądania obrazków

Dobrze rozwinięta pamięć wzrokowa jest  potrzebna dzieciom w początkowej nauce czytania i pisania a także w  nauce matematyki. Dla przyswojenia tego, co jest przedstawione na  obrazku, dziecko musi umieć skupić się dużej  i objąć wzrokiem nie tylko to, co znajduje się na środku obrazka, lecz także to, co znajduje się na jego obrzeżach. Towarzyszy temu spory wysiłek intelektualny, gdyż w  takcie spostrzegania wzrokowego dziecko musi rozpoznawać i łączyć ze  sobą wszystkie spostrzegane elementy obrazka.

To, że  dzieci potrafią ze skupieniem  oglądać film wcale nie oznacza, że  potrafią uważnie patrzeć na obrazek. Chodzi tu głównie o wysiłek i wolę. Jeżeli coś porusza się, to w sposób naturalny prowokuje do skupiania uwagi i śledzenia wzrokiem  poruszających się obiektów. Inaczej jest z obrazkiem, gdyż nic  się w  nim nie rusza. Dla zorientowania się w tym, co przedstawia obrazek,  potrzebna jest motywacja chcę  to poznać  i  wysiłek włożony w  dłuższe skupienie uwagi w umiejętność wodzenia wzrokiem od jednego  elementu do drugiego a także organizowania wszystkiego , co dostrzeże w  sensowną całość.
Analiza zachowania się dzieci w sytuacji patrz uważnie i powiedz, co zapamiętałeś wynika, że dzieci z trudem skupiają uwagę przez  dłuższy czas na obrazkach.  Większość dzieci kończących przedszkole i rozpoczynających naukę w  klasie pierwszej nie potrafi jeszcze  objąć wzrokiem całego obrazka  i z trudem przychodzi im całościowe logiczne  ogarnięcie wzrokiem  wszystkiego, co na obrazku się znajduje. Dlatego obrazki wydają im się mało interesujące, oglądają je szybko mało  z nich korzystając. Bywają jednak dzieci, które takich kłopotów nie mają. Jest to zasługa  dorosłych, którzy wcześniej nauczyli dzieci uważnego patrzenia,  przesuwania wzrokiem tak, aby objąć jak najwięcej rzeczy także  znajdujących się na obrzeżach obrazka. Dzieci te oglądają obrazki z  wielką przyjemnością i potrafią opowiedzieć, co jest na nich  przedstawione.

O sposobach rozwijania  zdolności  do skupiania uwagi i mądrego zapamiętywania

Wspólne oglądanie obrazków ma miejsce w sytuacji, gdy dorosły czyta dziecku książkę. W warunkach domowych zwykle wygląda to tak:

- dorosły siada na kanapie , wskazuje  obok siebie miejsce, przytula dziecko do siebie i czyta tekst wybranej  przez dziecko książeczki;

- gdy na stronie pojawia się ilustracja, dorosły przerywa czytanie we właściwym miejscu i kieruje uwagę dziecka  na obrazek zachęcając: Popatrz.....;

- w ciszy i skupieniu przez chwilę wspólnie patrzą na obrazek i dorosły gestem pokazuje centralną część obrazka mówiąc: Widzisz? ....a następnie przesuwając palec na to, co znajduje się na obrzeżach obrazka  mówi : Popatrz jeszcze tu ..... A widziałeś to....... W ten sposób dziecko uczy się  obejmować spojrzeniem całość i sensownie organizować pole spostrzeżeniowe;

- na koniec, po przeczytaniu opowiadania dorosły prowadzi rozmowę o tym, co dziecko słyszało i widziało na ilustracji.

Zapowiedź wspólnej czynności jest dla  dziecka niebywale atrakcyjna. Dziecko wie, że dorosły będzie się tylko  nim zajmował a bliskość, ciepło i  dotyk daje mu poczucie  bezpieczeństwa. Dzięki temu chętniej bierze udział w rozmowie, uważniej  słucha i patrzy tam, gdzie pokazuje dorosły.
Wspólne oglądanie obrazka i rozmowa o tym ,co on przedstawia umożliwia dłuższe koncentrowanie   uwagi na tym, co ważne i uczy dokonywania selekcji  dostrzeżonych  informacji. Dzięki temu dziecko  obejmuje swym umysłem całość obrazka - następuje rozumienie sensu i powiązanie z wcześniej usłyszanym  fragmentem opowiadania.
Rozmowa  na temat tego, co zostało przeczytane i obejrzane pozwala lepiej zapamiętać wiadomości, które zostały  wypowiedziane  głośno. Dlatego  tak ważne są dziecięce pytania  i  odpowiedzi dorosłych. Razem tworzy to całość i układa się w miłą rozmowę. Dlatego należy pamiętać o tym aby dzieci nie karcić, stale nie  poprawiać. Jeżeli dziecko wypowie się niepoprawnie gramatycznie dobrze  jest powtórzyć dziecięce pytanie lub wyjaśnienie w poprawnej wersji i  stwierdzić: Tak chciałeś powiedzieć. Zapewniam, że dziecko  skorzysta z podanego wzoru. Trzeba także chwalić dzieci za dociekliwość i dążenie do wyjaśnienia tego, czego jeszcze nie wiedzą.

O organizowaniu głośnego czytania i wspólnym oglądaniu obrazków

W domu nie będzie z tym kłopotów.  Wystarczy wygodny fotel lub kanapa i  stała pora korzystna dla skupienia się. Należy zadbać również o dobre oświetlenie, gdyż ma być miło i  wygodnie. Warto pamiętać, że przeczytanie jednej strony tekstu trwa  około 3 minut. Do tego dochodzi jeszcze oglądanie obrazków, wykonywanie  poleceń a także udzielanie odpowiedzi na dziecięce pytania. Dlatego na  to wszystko trzeba zarezerwować odpowiednio dużo czasu.


1 Okres wychowania przedszkolnego nazywamy wiekiem pytań. Młodsze dzieci pytają głównie o miejsce i nazwę a starsze o przyczynę oraz czas ( Mowa i myślenie dziecka , PWN, Warszawa 1992, s. 202 i dalsze).

 

http://men.gov.pl/index.php?option=com_content&view=article&id=2609&Itemid=341

wstecz

MENU GŁÓWNE

Dla Rodziców



Home | O przedszkolu | Nasze sukcesy | Z życia przedszkola | Ogłoszenia | Kontakt Przedszkole Samorządowe w Ślęzie
© 2011-2018 | Odwiedzono: 508794. Dziękujemy